Ogród w mieście i na wsi

Jest wiele charakterystycznych cech, które uznawane są za walory dekoracyjne, a rośliny, które się nimi odznaczają, są szczególnie cenione w kształtowaniu krajobrazu. Takimi cechami mogą być: pokrój rośliny, jej rozmiary, charakter wzrostu; barwa liści i jej trwałoś, kolor wielkość i zapach kwiatów; barwa, kształt i wielkość owoców; barwa, kształt oraz faktura pędów i kory. Są rośliny, których walory dekoracyjne są dobrze widoczne, kiedy sadzimy je pojedynczo na tle innych, a są tez takie, które prezentują się najlepiej w grupie.

Jednym z najistotniejszych walorów jest pokrój rośliny, charakterystyczny dla poszczególnych gatunków a nawet odmian, chociaż zależy on też m.in. od tego , czy roślina rośnie pojedynczo czy w sąsiedztwie innych oraz zgodności jej wymagań siedliskowych z warunkami, w których rośnie. Konkurencja o światło z sąsiadującymi roślinami i niesprzyjające warunki wzrostu mogą deformować typowy dla gatunku czy odmiany pokrój. Kształty koron drzew mogą mieć charakter nieregularny lub regularny i przyjmować formę:

• Kulistą – o wyraźnie kulistym kształcie koron, np. klon pospolity odmiana kulista;
• Popularną – o kształcie zbliżonym do kulistego, jednak bardziej wyrównaną w jej dolnej części, np. kasztanowiec pospolity;
• Jajowatą – o kształcie lekko wydłużonym i zaokrąglonym, np. topola berlińska;
• Stożkowatą – o kształcie wyraźnie wydłużonym i zaostrzonym u góry, jak w stożku, np. świerk kłujący;
• Kolumnową – o bardzo wąskim, wydłużonym kształcie, np. topola czarna odmiana włoska;
• Zwisającą – z charakterystycznymi zwisającymi pędami, np. wierzba płacząca.

Bardzo charakterystyczne formy pokrojowe przyjmują pnącza. Porastając przygotowane konstrukcje wspierające, mogą przyjmować bardzo różne kształty, naturalnie zwisać lub wspinać się po murze, zmiękczając ostre linie architektury budynków.

Innymi bardzo charakterystycznymi formami, są formy płożące, które mają charakter zadarniający.

O atrakcyjności roślin zimą w stanie bezlistnym decyduje wiele walorów dekoracyjnych. Wymienić tu należy: rysunek konarów na tle nieba lub innej roślinności, strukturę korony – mniej lub bardziej zwarta, barwę kory i jej powierzchnię (np. gładka i popielata jak u buka zwyczajnego, wielobarwna i łuszcząca się płatami jak u platana klonolistnego lub chropowata i biało-czarna jak u brzozy brodawkowatej). Ciekawie prezentuje się w zimowym krajobrazie dereń biały, którego pędy są mocno wybarwione na kolor czerwony. Wiele roślin nie traci liści na zimę, stanowiąc o tej porze roku wyraźny akcent kompozycyjny.

Struktura wnętrza korony wiąże się z charakterem wzrostu rośliny. Można wyróżnić dwa jego typy:

• Monopodialny – charakterystyczny dla roślin iglastych z wyraźnie zarysowaną strzałą pędu głównego;
• Sympodialny – charakterystyczny dla drzew liściastych z wykształconym pniem, który na pewnej wysokości rozwidla się, przechodząc w konary korony.

Bardzo istotnym elementem decydującym o walorach dekoracyjnych roślin są liście. Mogą mieć one różną wielkość (duże liście w kasztanowca pospolitego, a małe u brzozy brodawkowatej), budowę (pojedyncze jak u lipy lub złożone jak u jarzębu pospolitego), oryginalny kształt (np. u tulipanowca amerykańskiego), ponadto mogą pozostawać na zimę (np. u bluszczu pospolitego) lub nie (jak u większości roślin dwuliściennych naszego klimatu), przebarwiać się okresowo na różne kolory (np. lipa drobnolistna przebarwia się jesienią na żółto). Przebarwienie może być krótkotrwałe, np. tylko wiosną lub dotyczyć całego sezonu wegetacyjnego i może przejawiać się charakterystycznymi plamkami na liściu lub jego całkowitym przebarwieniem.

Barwa rośliny uzależniona jest przede wszystkim od rodzaju i ilości zawartych w tkankach barwników. Mogą to być: karotenoidy i chlorofil, przyczyniające się do wystąpienia zabarwienia czerwonego, żółtego i zielonego lub też flawonoidy i antocyjany, które nadają zabarwienie pomarańczowe, żółte, czerwone, purpurowe i niebieskie. Barwa rośliny jest cechą gatunku lub odmiany, ale może ulegać zmianom pod wpływem: temperatury, światła i nawożenia.

Jednym z najatrakcyjniejszych walorów dekoracyjnych roślin są kwiaty i to zarówno ze względu na ich barwę (np. bratek ogrodowy), jak i budowę (np. lilie), wielkość, ilość i zapach (np. róże i maciejka).

Nie mniej ozdobne od kwiatów są owoce, także przybierające różne barwy (np. u jarzębu pospolitego). Pozostają na roślinie krócej (u kasztanowca pospolitego) lub dłużej (u irgi)i osiągają mniejsze (np. u berberysu) lub większe rozmiary (np. u jabłoni o owocach jadalnych).